De toespraak die ik op 12 april 2025 in het gemeentehuis van Harlingen afstak als voorzitter van de Verenigde Bruine Zeilvaart Harlingen, de VBZH.
Aan mij weer de eer om een korte peptalk te houden over onze vloot. Wat voor schepen lagen er een halve eeuw geleden aan de Harlinger kades en steigers? Beurtscheepjes, viskotters, kustvaarders, veerboten. En toch ook zeilschepen? Nee, die tijd was voorbij.
Wat een verschil met de dag van nu. In het kielzog, of misschien juist de boeggolf van het intussen zo ingeburgerde belevingstoerisme ontwikkelde zich het varen met historische zeilschepen: de bruine zeilvaart. In Harlingen begon het in de jaren zeventig, met twee of drie hippie-achtige schippers met kleine tjalkjes. Daarna ging het hard, vooral tussen 1984 en 2000. Zodanig zelfs, dat de gemeente Harlingen met de schippers, met de VBZH dus, afspraken maakte over het maximale aantal charterschepen.
Oké, geen onbeperkte groei. Zo konden de stad, het wad en de eilanden het prima aan. Een serieuze branche ontwikkelde zich, compleet met ondernemerschap en gastvriendelijkheid. Harlingen geldt als de grootste charterhaven van de wereld en dat zou best eens waar kunnen zijn. Want nog steeds vaart een zeventigtal schippers vanuit Harlingen.
Innovatie en verbinding
Dat de vloot ertoe doet lezen we af aan meerdere zaken. Ik noem het Meerjarenplan van de Visit Noardwest Fryslân, waarin de bruine vloot geldt als één van de vijf speerpunten. Om dat verder vorm te geven kende de gemeente Harlingen via de Regiodeal en samen met stichting REDDEVLOOT een aanzienlijk bedrag toe aan het project Platform Rendabele Chartervaart. Centraal daarin staan innovatie, verbinding met ondernemers aan de vaste wal en ontwikkeling van duurzame bedrijfsmodellen.
Het streven naar duurzaamheid blijkt ook uit het project vuilwaterafgifte. Vanaf 2030 mogen kleine passagiersschepen hun zwart en grijs afvalwater niet meer lozen op het oppervlaktewater. Onze vereniging zet hiertoe belangrijke stappen, samen met de gemeente Harlingen, de branchevereniging BBZ, verscheidene ter zake kundige bedrijven en met Wetsus, Europees expertisecentrum voor duurzame watertechnologie.
Behalve kansen zien we ook bedreigingen. De traditionele kredietverstrekkers, de banken, zijn niet meer zo happig om kleine ondernemingen te helpen. Dat vereist van starters veel creativiteit en soms is het gewoon niet mogelijk. Gelukkig wordt er ‘out of the box’ gedacht; de eerste kredietunie voor de bruine vloot is een feit. Dank, BBZ.
De vergrijzing is een verwante bedreiging. De generatie die de bruine vloot vormgaf, eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, die gaat met pensioen. Daardoor komen er veel charterschepen op de markt. Zeeschepen worden naar het buitenland verkocht, zeilende binnenschepen veranderen in woonschepen of pleziervaartuigen. Heel mooi dat de gemeente Harlingen samen met de schippers verkent of er AOW-ligplaatsen mogelijk zijn.
Als we de meest recente BBZ-kencijfers erbij pakken, die van 2024, zien we dat het aantal zeilende charterschepen in de binnen- en wadvaart sinds 2022 is afgenomen van 301 naar 266 stuks. Naast de vergrijzing speelden corona en noodzakelijke technische investeringen in de nasleep van recente ongevallen waarschijnlijk een rol. Hier in Harlingen merkten we lange tijd niets van deze afname: als er VBZH-plaatsen vrijkwamen werden deze direct opgevuld met schepen van de wachtlijst. Maar voor het eerst in decennia hebben we in het jaar 2025 geen geen wachtlijst; we gingen van 70 naar 68 aanmeldingen.
Een laatste punt. De Waddenzee is en blijft voor ons het hoofdvaargebied. De havens eromheen zijn voor onze vloot van levensbelang. Havenautoriteiten nemen onze branche serieus. Ouwe hippies zijn we allang niet meer. Relaties met de havenmeesters zijn goed en als er wat is praten we het uit. Tussen schipper en havenmeester, of als het groter wordt, tussen Harlinger schippersvereniging en havenbeheer, of nóg groter, tussen onze branchevereniging BBZ en het ILenT of de EU. We komen er altijd uit.
Hoera, de Vlootdag! Lentekriebels! Schepen in de Zuiderhaven! Rondvaarten! Traditionele ambachten, touwsplitsen, zeilen hijsen, muziek! Slag in de Rondte!
Jazeker, de bruine vloot heeft nog altijd toekomst.