Op 11 april opende de jaarlijkse Vlootdag van de bruine vloot met de traditionele ontvangst in de raadszaal van het gemeentehuis. Het is gebruikelijk dat naast de burgemeester en de provinciale pommerant ook ondergetekende, de voorzitter van de Verenigde Bruine Zeilvaart (VBZH), een toespraak afsteekt. Die staat hieronder. Maar eerst, voor de goede orde: CdK Arno Broks sprak over de bedreigde natuurwaarden van de Waddenzee. Daar moeten we mee aan de slag. Iedereen zal een stap terug moeten doen, maar het mag niet zo zijn dat de mensen die lokaal wonen en werken er het meest bekaaid vanaf komen. Burgemeester Ina Sjerps sprak over veiligheid en over de toeristische kansen van vloot en stad. Voor een deel overlapten haar onderwerpen die van mij. Waar nodig heb ik onderstaande speech ingekort of aangepast, maar dit is wat ik oorspronkelijk op papier had staan.

Toespraak voorzitter

Vorige week pakten Friese media breed uit met zestig nieuwe toevoegingen aan de Inventaris Immaterieel Erfgoed van het KIEN, het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed. Hiertussen vinden we typisch Friese fenomenen als Oerol, dialectrock van De Kast, het wadlopen. Allemaal een voortvloeisel van het in 2003 door een internationaal verdrag onderstreepte streven van Unesco: meer verbinding tussen heden en verleden, tussen overheid en mensen onderling. Van die overheid verlangt het verdrag ondersteuning en bevestiging.

Wij zijn maar een piepkleine economische sector en daarom ziet met name de regelgeving van de EU de specifieke omstandigheden van de bruine vloot nog wel eens over het hoofd. Maar op provincieniveau en lokaal zit het wel goed. Bijvoorbeeld de verhouding tussen de gemeente Harlingen en haar bruine vloot. Al meer dan dertig jaar werken we op vruchtbare wijze samen. In een convenant neemt elke partij haar eigen verantwoordelijkheid. Als vloot zijn we afhankelijk van goede havenvoorzieningen en continuïteit in de toekenning van ligplaatsen. De gemeente voorzag daarin en in de latere verhoudingen deed ook Port of Harlingen dat. In de jaren negentig legde de vloot in ruil daarvoor een paar ton op tafel. In de loop der jaren bracht dit werkgelegenheid en een steeds meer beeldbepalende rol in het “toeristisch product Harlingen”.

Onmetelijk trots

Even terug naar het Immaterieel Erfgoed. Vorig jaar rond deze tijd voegde het KIEN het beroep van zeilschipper toe aan de Inventaris. Dan hebben we het over specialistische kennis en nautische vaardigheden rondom de historische zeilschepen. Natuurlijk zijn we onmetelijk trots op deze toevoeging. Niet alleen váren we met maritiem erfgoed, middenin een Unesco-Wérelderfgoed, we maken zélf ook onderdeel uit van het erfgoed.

Dit brengt ons bij bedreigingen. Mijn eigen schippersgeneratie komt op leeftijd. Wie ons gaat opvolgen is lang niet zeker. Jonge mensen van nu hebben vaak andere dingen aan hun hoofd, scheepsfinanciering is niet meer zomaar te krijgen. Eén voor één zien we schepen verdwijnen uit actieve dienst. Ze worden voortaan ingezet voor recreatie of wonen. In de huidige overspannen woonmarkt vormen ze een relatief goedkope manier om in oude stadscentra te wonen. Maar hoe lang blijven ze in hun huidige vorm bewaard?

Landmark

Ook in Harlingen merken we dat. Wie die onze stad nadert vanuit het oosten of het westen ziet allereerst het woud van masten en gieken. Als dat geen landmark is. Hoe lang behouden we dat silhouet nog, als het aantal langzaam afneemt? En als de kritische massa kleiner wordt, hoe lang lopen de arbeidsmarkt en toeleveringsbedrijven nog in de pas? Wij zijn ons bewust van deze trend. En we weten het: ook de gemeente ziet het gebeuren. De komende tijd zullen we de koppen bij elkaar moeten steken.

We kunnen wel meer bedreigingen benoemen. De snel stijgende brandstofprijzen bijvoorbeeld. Gelukkig zeilen we het grootste deel van de dag. En welke invloed hebben oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten op het toerisme?

Na verscheidene fatale ongevallen liggen we als sector onder een vergrootglas, maar ook wij maken het graag veiliger. We zetten hierin grote stappen en daar gaan we mee door.

Heel recent: Rijkswaterstaat werkt aan nieuw zoneringsbeleid voor het Wad en vergeet daarbij huidige gebruikers te consulteren. Verder: de ligplaatscapaciteit op de Waddeneilanden staat onder druk. Inhaalonderhoud van de haven van West-Terschelling veroorzaakt in de nabije toekomst langdurige stremmingen. De bruggen en sluizen van Rijks- en Provinciale Waterstaat bereiken het einde van hun levensduur. Ook hier krijgen we te maken met onvoorziene stremmingen.

Wadbeleving

Maar uiteindelijk sluit ik liever af met de kánsen die er zijn. Denk ook eens aan de unieke wadbeleving die de vloot biedt aan haar gasten – op geen enkele andere manier kom je zó dicht bij de dynamiek van wind, zout water, zee en getij als bij de bruine vloot. Niet voor niets riep Visit Noardwest Fryslân ons uit tot één van de vijf belangrijke verhaallijnen van de regio. Hoe we dat omzetten in toeristische innovatie en groei zie ik als één van de bouwstenen voor de toekomst van onze vloot.

En daarom beginnen we nu hoopvol aan de opening van het seizoen met Vlootdag 2026. Maar eerst: de gezamenlijke ondertekening van het voor vijf jaren verlengde convenant tussen ons, de gemeente en Port of Harlingen. Dat we zo’n verlenging nog vaak mogen herhalen. Dank u wel!

De andere sprekers

Graag geef ik wat preciezer weer wat de burgemeester en de Commissaris van de Koning tijdens de opening vertelden in hun speeches. Daarvoor maak ik gebruik van het huiswerk van mijn collega Ubbo Posthuma. Voor de Harlinger Courant van 17 april schreef hij onder meer het volgende en ik citeer:

Sjerps vertelde dat de afgelopen jaren voor de Bruine Vloot allesbehalve eenvoudig waren. “De coronaperiode en de toenemende veiligheidsvraagstukken hebben veel gevraagd van schipper-eigenaren, bemanningen en hun gezinnen. Financieel, maar ook mentaal. Sommigen hebben moeten afhaken, maar een grote groep heeft doorgezet, en ze laten zien hoeveel veerkracht
deze sector heeft.”
Sjerps liet weten dat de uitdagingen echter nog niet voorbij zijn: “Hoge dieselprijzen, strengere eisen en de voortdurende zoektocht naar een goede balans tussen gebruik en bescherming
van onze Waddenzee vragen telkens opnieuw om aanpassing.”
Sjerps zei dat verduurzamen nodig is, maar niet altijd eenvoudig. “Onderhoud en aanpassing van historische schepen zijn kostbaar en financiering is lang niet vanzelfsprekend.”
Sjerps zei verder dat de Bruine Vloot meer is dan toerisme alleen. “Ze vertelt het verhaal van Harlingen, van vakmanschap, van doorzetten en van verbondenheid met water en wind. Laten we er samen voor zorgen dat dit verhaal ook in de toekomst kan worden doorverteld.”

Commissaris van de Koning van Fryslân Arno Brok:
Hij zei dat Harlingen écht de haven van Fryslân is, en wat betreft schoonheid niet te vergelijken met de andere tien steden. “Deze stad heeft ook altijd markante burgemeesters gekend die zich altijd nog verbonden voelen met deze stad. In het bijzonder Paul Scheffer die ondanks het verlies van zijn echtgenote onder de huidige omstandigheden nog zoveel tijd in zijn stad steekt.” Brok zei verder dat de Bruine Vloot bij het DNA van de stad hoort en dat we dat
waardevol cultureel erfgoed moeten koesteren. “U vindt nergens in Nederland zo’n groot openluchtmuseum als hier.”